Từ một lần tôi ngồi cùng một nhóm dev Solana ở Auckland năm 2023, họ than thở về những giao dịch DeFi phức tạp thường xuyên bị từ chối vì vượt quá giới hạn compute unit. Một anh chàng mỉa mai: '60 triệu CU? Cảm giác như lái Ferrari nhưng bị giới hạn tốc độ 60km/h.'
Hôm qua, Solana Foundation chính thức thông báo block compute unit limit được nâng từ 60 triệu lên 100 triệu – tăng 66% dung lượng. Nghe thì có vẻ đơn giản: chỉ là một tham số được điều chỉnh trong code. Nhưng thực ra, nó mở ra một câu chuyện sâu hơn nhiều về cách mạng lưới Solana đang vận hành và những áp lực ngầm mà ít ai nói.
Context: CU và cuộc đua không hồi kết
Trong Solana, compute unit (CU) giống như gas trên Ethereum, nhưng có cơ chế khác. Mỗi block có một giới hạn CU tối đa – trước đây là 60 triệu. Khi tổng CU của tất cả giao dịch trong block vượt quá, một số giao dịch sẽ bị loại hoặc phải chờ block sau. Với sự bùng nổ của Jito MEV, Jupiter DCA, các hợp đồng vĩnh cửu phức tạp, nhu cầu CU tăng vọt. SIMD-0286, bản cải tiến được đề xuất từ tháng 4, đã được các validator bỏ phiếu thông qua và triển khai lên mainnet.
Nhưng có một chi tiết khiến tôi phải suy nghĩ: Solana vốn nổi tiếng với câu chuyện "mở rộng theo chiều ngang" nhờ Proof of History và Tower BFT. Tuy nhiên, nâng CU block là một dạng mở rộng theo chiều dọc – giống như ép xung CPU. Nó nói lên rằng, dù kiến trúc có tốt đến đâu, đôi khi vẫn phải dùng giải pháp tạm thời để giải quyết tắc nghẽn.
Core: 66% dung lượng – nhưng chưa chắc đã là 66% hiệu suất
Hãy đi vào con số. 100 triệu CU mỗi block. Trung bình mỗi block Solana mất 400ms. Tính ra, throughput lý thuyết tăng từ khoảng 3000 TPS (với giao dịch đơn giản) lên 5000 TPS. Nhưng thực tế không đơn giản như vậy.
Tôi từng audit một protocol trên Solana chuyên về perpetual swap. Mỗi giao dịch mở position của họ tiêu tốn tới 1.2 triệu CU – gấp 20 lần một swap Uniswap trên Ethereum. Trong block 60 triệu CU, chỉ có tối đa 50 giao dịch như vậy. Với 100 triệu, con số tăng lên 83. Nhưng nếu block vẫn bị đầy bởi các giao dịch đơn giản (chuyển token, staking) thì lợi ích cho các ứng dụng phức tạp là không đáng kể.
Điểm mấu chốt: sự gia tăng dung lượng chỉ có giá trị nếu cơ cấu giao dịch chuyển dịch sang những giao dịch có CU cao. Nếu không, nó giống như mở rộng một con đường cao tốc nhưng xe vẫn chỉ chạy 50km/h vì tắc ở lối ra.
Một điểm đáng lưu ý khác: validator cần xử lý block lớn hơn. Solana vốn đã có yêu cầu phần cứng cao. Với block 100 triệu CU, dung lượng block có thể tăng lên vài MB. Turbine – giao thức truyền block của Solana – có thể chịu được, nhưng độ trễ truyền thông có thể tăng, dẫn đến nguy cơ fork hoặc empty block. Tôi đã thấy điều này xảy ra với Ethereum khi gas limit tăng đột ngột vào năm 2021. Solana có thể tránh được nhờ thiết kế leader schedule, nhưng rủi ro vẫn hiện hữu.
Ngoài ra, MEV càng trở nên nguy hiểm. Với không gian block rộng hơn, bot sandwich và backrun có thể thực hiện các chiến lược phức tạp hơn. Jito, giải pháp MEV hàng đầu trên Solana, sẽ phải cập nhật để tối ưu hóa cho block mới. Nhưng người dùng thông thường – người chỉ muốn swap token – có thể bị ảnh hưởng bởi slippage cao hơn.
Contrarian: Đừng vội ăn mừng – đây có thể là tín hiệu của sự yếu kém cấu trúc
Hầu hết các bài phân tích đều gọi đây là "nâng cấp tích cực". Tôi không phủ nhận, nhưng có một góc nhìn ngược: việc phải tăng CU block cho thấy Solana đang chạm đến giới hạn của kiến trúc hiện tại.
Hãy nhìn vào Ethereum: họ không tăng gas limit đột ngột 66% vì biết rằng điều đó sẽ làm tăng nguy cơ centralization của validator. Thay vào đó, họ chọn giải pháp mở rộng qua L2. Solana chọn cách "vặn to" block – một giải pháp ngắn hạn. Nếu nhu cầu tiếp tục tăng, họ sẽ lại phải tăng lên 150 triệu, 200 triệu? Khi nào thì validator không theo kịp?
Tôi nhớ lại Polkadot với parachain – họ thiết kế để mỗi parachain có giới hạn tính toán riêng, không ảnh hưởng lẫn nhau. Solana dùng shared resource, nên khi một ứng dụng lớn (ví dụ: một game on-chain) chiếm nhiều CU, nó gây tắc nghẽn toàn mạng. Nâng CU block là "đắp thêm bùn" chứ không phải xây kênh mới.
Điều này không có nghĩa Solana sai – đây là trade-off. Nhưng các nhà đầu tư cần hiểu: một tham số tăng 66% không biến Solana thành một blockchain khác. Nó vẫn có những hạn chế cơ bản về fairness và khả năng mở rộng vô hạn.
Takeaway: Câu chuyện tiếp theo nằm ở on-chain data, không phải Twitter
Trong 3 tháng tới, tôi sẽ theo dõi ba chỉ số: - TPS trung bình và peak (nếu không tăng đáng kể, tức là nhu cầu CU cao chưa thực sự tồn tại). - Tỷ lệ giao dịch bị thất bại do block full (nếu giảm, upgrade có hiệu quả). - Phân bố CU mỗi giao dịch (nếu tăng phần trăm giao dịch CU cao, các dApp phức tạp đang tận dụng).
Đừng chỉ nhìn vào con số 66%. Hãy nhìn vào hành vi. Như tôi đã học từ lần đầu mua Polkadot ICO: câu chuyện kỹ thuật hay chưa chắc đã mang lại lợi nhuận ngay. Nhưng nếu bạn hiểu bản chất, bạn có thể đón đầu.
Còn bạn? Bạn cho rằng bước đi này đưa Solana lên một tầm cao mới, hay chỉ là miếng vá trước cơn bão? Tôi đang đặt cược vào số liệu. Hãy quay lại sau 3 tháng.
