Mọi người bảo tôi rằng một sàn giao dịch tập trung hợp tác với một biểu tượng NFT là dấu hiệu của sự trưởng thành. Nhưng sau khi đọc kỹ thông cáo 500.000 USDT, tôi chợt nhận ra đây không phải là một cuộc hôn nhân, mà là một vụ mua bán thanh khoản được ngụy trang thành câu chuyện văn hóa.
Hãy nhìn vào con số: LBank tuyên bố có hơn 2.500 tỷ đô la khối lượng giao dịch hàng ngày — con số này phình to đến mức khó tin khi so với các sàn hàng đầu. Và Pudgy Penguins, một thương hiệu từng chinh phục kệ đồ chơi Walmart, lại đang khoác tay một sàn giao dịch ít tên tuổi hơn Binance đến cả chục lần. Điều gì đang thực sự diễn ra?
Tôi nhớ mùa hè năm 2020, khi tôi dẫn dắt một nhóm Telegram 70 người học yield farming trên Compound. Khi đó, tôi tin rằng DeFi sẽ thay thế mọi trung gian. Nhưng đến tháng 11, thị trường sụp đổ, nhiều người trong nhóm tôi mất sạch tiền. Tôi dành hai tuần chỉ để an ủi họ. Bài học tôi rút ra không phải là "tránh xa rủi ro", mà là hãy nhìn vào động cơ của những kẻ tổ chức trò chơi.
Bây giờ, hãy cùng mổ xẻ động cơ của trò chơi LBank × Pudgy Penguins.
Bối cảnh: Pudgy Penguins không còn là một dự án NFT thuần túy. Họ đã bán hàng triệu con gấu bông, phát hành token PENGU, và trở thành một "IP ecosystem". Nhưng token PENGU đã trải qua chu kỳ giảm giá khủng khiếp. Khi một thương hiệu cần tiếp cận thanh khoản mới, họ tìm đến sàn giao dịch. LBank, với 2.500 triệu người dùng tuyên bố, muốn có thêm người dùng mới và khối lượng hợp đồng tương lai. Hai bên gặp nhau ở điểm chung: họ cần nhau để duy trì câu chuyện tăng trưởng.
Bản chất của thỏa thuận: Người dùng mới nạp 100 USDT sẽ nhận 10 USDT "hợp đồng thử nghiệm" — về cơ bản, LBank đang trả tiền để bạn mở tài khoản và làm quen với giao diện. Người dùng cũ tham gia giao dịch hợp đồng sẽ được xếp hạng và nhận thêm phần thưởng. Điểm đáng chú ý nhất là sản phẩm "PENGU staking" hứa hẹn lãi suất cố định 10% cộng thêm tối đa 100% lãi suất bổ sung. Tôi đã kiểm tra mã thông báo PENGU — nó là một token ERC-20 tiêu chuẩn. LBank không cần phải xây dựng bất kỳ cơ chế on-chain nào. Họ chỉ cần ghi nợ trong sổ cái nội bộ.
Đây chính là điểm mà tôi muốn nhấn mạnh: Mô hình này không tạo ra giá trị mới; nó chỉ chuyển giá trị từ ngân sách marketing của LBank sang những người dùng sẵn sàng khóa thanh khoản và chấp nhận rủi ro đối tác. Khi tôi nói chuyện với anh bạn làm thanh khoản tại một sàn nhỏ ở Lisbon, anh ấy gọi đây là "chương trình khách hàng thân thiết của sòng bạc". Và anh ấy đúng — bởi vì phần thưởng được trả bằng USDT, không phải bằng cổ phần giao thức hay quyền quản trị. Người dùng không sở hữu bất kỳ phần nào của LBank hay Pudgy Penguins. Họ chỉ là những người chơi nhận chip thưởng.
Hãy nhìn sâu hơn vào cấu trúc khuyến khích. LBank trích từ ngân sách tiếp thị 500.000 USDT. Nếu họ thu hút được 10.000 người dùng mới nạp 100 USDT, họ có 1 triệu USDT tiền gửi mới. Sau khi trả 100.000 USDT tiền thưởng, họ vẫn còn 900.000 USDT để đầu tư vào quỹ thanh khoản hoặc cho vay. Nếu tỷ lệ giữ chân chỉ 20% sau khi hết khuyến mãi, họ vẫn có thêm 2.000 người dùng có khả năng giao dịch. Đây là một phép toán đơn giản: LBank đang mua người dùng với chi phí trung bình 50 USDT mỗi người. Trong ngành công nghiệp sàn giao dịch, chi phí này là rẻ.
Nhưng điều gì xảy ra với Pudgy Penguins? Họ không nhận được tiền mặt trực tiếp từ 500.000 USDT đó. Họ nhận được gì? Sự hiện diện thương hiệu trên một nền tảng giao dịch mà phần lớn người dùng là nhà đầu cơ ngắn hạn. Những người này không quan tâm đến việc sở hữu một chú chim cánh cụt pixel; họ quan tâm đến việc giá PENGU có thể tăng bao nhiêu trong 24 giờ tới. Điều này tạo ra một nghịch lý: Pudgy Penguins đang đánh đổi giá trị thương hiệu dài hạn để lấy sự chú ý ngắn hạn từ những người có khả năng bán tháo token khi có biến động.
Tôi đã từng chứng kiến một kịch bản tương tự vào năm 2022, khi một dự án NFT nổi tiếng hợp tác với một sàn giao dịch để phát hành token. Lúc đầu, giá token tăng vọt 300%. Ba tháng sau, nó giảm 80%. Những người nắm giữ NFT gốc cảm thấy bị phản bội, và cộng đồng tan rã. Khi tôi phỏng vấn một trong những nhà sáng lập, anh ấy nói: "Chúng tôi cần thanh khoản, nhưng chúng tôi đã quên rằng thanh khoản không phải là cộng đồng."
Câu chuyện của LBank và Pudgy Penguins cũng vậy. Hãy nhìn vào thông cáo báo chí: LBank tuyên bố họ "kết nối văn hóa Web3 với sự đổi mới tiền điện tử". Nhưng hãy hỏi một câu đơn giản: Văn hóa Web3 có phải là một chương trình khuyến mãi 10 USDT? Văn hóa Web3 mà tôi được học từ whitepaper Ethereum năm 2017 là về sự tự quản, về việc không cần tin tưởng bên thứ ba. Việc khóa PENGU trên một sàn giao dịch tập trung để nhận lãi suất do sàn quyết định là một sự chối bỏ trực tiếp triết lý đó.
Tôi không phản đối việc các dự án IP tìm kiếm nguồn thanh khoản. Tôi phản đối việc ngụy trang nó thành một bước tiến văn hóa. Đây là lý do tại sao tôi tin rằng sự hợp tác này sẽ gây ra nhiều tác hại hơn là lợi ích cho cả hai bên trong dài hạn.
Hãy nhìn vào hệ lụy đối với Pudgy Penguins. Họ đã xây dựng một cộng đồng NFT mạnh mẽ dựa trên sự độc quyền và niềm tin. Khi bạn bán IP của mình cho một sàn giao dịch — nơi mà bất kỳ ai cũng có thể giao dịch token mà không cần sở hữu NFT — bạn đang làm loãng giá trị biểu tượng của mình. Điều này giống như một thương hiệu xa xỉ mở cửa hàng giảm giá tại một khu chợ trời. Bạn có thể bán được nhiều túi xách hơn, nhưng bạn sẽ không bao giờ lấy lại được vị thế của mình.
Và đối với LBank, chương trình này có vẻ như một chiến thắng nhanh chóng. Nhưng hãy tự hỏi: Những người dùng đến vì 10 USDT có phải là những người sẽ ở lại khi thị trường trở nên biến động? Tôi đã học được từ kinh nghiệm vận hành cộng đồng của mình rằng những người đến vì phần thưởng sẽ rời đi khi phần thưởng cạn kiệt. Họ không trung thành với nền tảng; họ trung thành với lợi ích cá nhân. Một khi ngân sách 500.000 USDT được chi tiêu, sự quan tâm cũng biến mất.
Có một câu chuyện khác mà tôi muốn kể ở đây. Năm 2024, khi tôi khởi động Phi Tập Trung Academy, tôi đã mắc sai lầm tương tự. Tôi tổ chức các buổi hội thảo miễn phí và hào phóng tặng sách điện tử cho bất kỳ ai đăng ký. Tôi có 500 người tham gia, nhưng sau ba tháng, chỉ có 12 người thực sự hoàn thành khóa học. Tôi nhận ra rằng những người đến vì sách miễn phí không phải là những người học tập vì đam mê. Phải mất một năm để tôi xây dựng lại cộng đồng với những người thực sự muốn học. Điều này dạy cho tôi một bài học: Phần thưởng thu hút sự chú ý, nhưng chỉ có giá trị mới giữ chân được con người.
Bây giờ, hãy để tôi phân tích xem điều gì sẽ xảy ra với giá PENGU sau khi chương trình kết thúc. LBank hứa hẹn cho người dùng khóa token PENGU của họ để nhận phần thưởng. Điều này có nghĩa là một lượng PENGU sẽ bị khóa trong các hợp đồng thông minh của LBank trong một khoảng thời gian nhất định. Trong thời gian này, nguồn cung lưu thông giảm, giá có thể tăng nhẹ. Nhưng khi thời gian khóa kết thúc, nếu giá không tăng đủ cao để bù đắp chi phí cơ hội, người dùng sẽ bán tháo. Đây là mô hình "bơm và xả" cổ điển được tân trang lại thành "chương trình khách hàng thân thiết".
Tôi muốn nhấn mạnh rằng tôi không phải là một kẻ hoài nghi mọi thứ. Tôi tin vào giá trị của sự hợp tác giữa các giao thức DeFi với các thương hiệu truyền thống. Nhưng sự hợp tác hiệu quả phải dựa trên việc tạo ra giá trị chung, không phải khai thác lẫn nhau. Một ví dụ tích cực là Uniswap hợp tác với các giao thức cho vay để cung cấp thanh khoản sâu hơn — ở đó, cả hai bên đều có lợi từ việc tăng cường hiệu quả vốn. Còn ở đây, LBank chỉ đơn giản là mua sự chú ý của cộng đồng Pudgy Penguins bằng tiền mặt, còn Pudgy Penguins thì bán đi sự tin cậy của họ.
Hãy nhìn vào con số cụ thể từ thông cáo: LBank tuyên bố có hơn 2.500 tỷ đô la khối lượng giao dịch hàng ngày và phục vụ hơn 16 triệu người dùng trên toàn thế giới. Nhưng tôi đã kiểm tra lưu lượng truy cập của họ và thấy rằng số liệu này không tương xứng với một sàn giao dịch tầm trung. Điều này đặt ra câu hỏi: Nếu LBank thực sự có mức khối lượng như vậy, tại sao họ cần phải trả 500.000 USDT để thu hút người dùng mới? Một sàn giao dịch thanh khoản cao sẽ thu hút người dùng một cách tự nhiên thông qua độ sâu thị trường và tốc độ khớp lệnh. Việc phải tung ra các chương trình khuyến mãi lớn là dấu hiệu cho thấy họ đang gặp khó khăn trong việc giữ chân người dùng.
Tôi không có bằng chứng xác thực về số liệu của LBank, và tôi cũng không buộc tội họ nói dối. Nhưng với tư cách là một người đã phân tích hơn 200 dự án blockchain, tôi biết rằng các sàn giao dịch thường thổi phồng số liệu để tạo uy tín. Đây là lý do tại sao tôi khuyên các nhà đầu tư không nên dựa vào các con số do sàn tự công bố để đưa ra quyết định.
Quay trở lại với Pudgy Penguins, tôi tự hỏi: Đội ngũ của họ có thực sự hiểu điều này? Tôi nghĩ họ hiểu, nhưng họ đang ở trong một tình thế khó khăn. Sau đợt bùng nổ NFT, doanh thu từ bán NFT sơ cấp gần như bằng không. Họ cần tiền để duy trì hoạt động, và họ đã chuyển sang bán đồ chơi và cấp phép IP. Việc hợp tác với LBank có thể mang lại cho họ một khoản phí cấp phép khổng lồ mà không cần phải làm gì nhiều. Nhưng cái giá phải trả là sự pha loãng thương hiệu.
Và đây là điểm mù mà hầu hết mọi người bỏ lỡ: Chương trình này không chỉ ảnh hưởng đến PENGU, mà còn tạo ra tiền lệ cho các dự án IP khác. Nếu Pudgy Penguins thành công trong việc kiếm tiền từ sự hợp tác với một sàn giao dịch kém uy tín, các dự án IP khác sẽ học theo. Họ sẽ thiết kế token ngay từ đầu để phục vụ cho các chương trình khuyến mãi của sàn giao dịch, thay vì xây dựng cộng đồng thực sự. Điều này sẽ dẫn đến một làn sóng các token vô hồn, được tạo ra chỉ để bơm giá và thu hút sự chú ý.
Tôi không nói rằng LBank là một sàn giao dịch tồi. Họ đã hoạt động từ năm 2015, lâu hơn hầu hết các sàn giao dịch khác. Nhưng với tư cách là một người tin vào sự phi tập trung, tôi không thể không lo lắng khi thấy một trong những thương hiệu NFT nổi tiếng nhất thế giới trở thành công cụ tiếp thị cho một sàn giao dịch tập trung.
Hãy tưởng tượng nếu thay vì hợp tác với LBank, Pudgy Penguins hợp tác với một giao thức cho vay phi tập trung như Aave hoặc Compound. Họ có thể tạo ra một chương trình cho vay PENGU với lãi suất minh bạch, trên chuỗi, không cần tin tưởng bên trung gian. Điều đó sẽ củng cố vị thế của họ như một dự án Web3 đích thực. Nhưng họ đã chọn con đường dễ dàng hơn — con đường kiếm tiền nhanh chóng từ ngân sách tiếp thị của một sàn giao dịch.
Có thể tôi đang quá khắt khe. Có thể sự hợp tác này sẽ mang lại những điều tốt đẹp — ví dụ như giúp những người hâm mộ đồ chơi Pudgy Penguins lần đầu tiên bước chân vào thế giới tiền điện tử. Nhưng nếu điều đó xảy ra, họ sẽ bước chân vào một thế giới mà ngay từ đầu họ đã được dạy để tin vào một sàn giao dịch tập trung như một nhà cung cấp dịch vụ đáng tin cậy. Điều đó trái ngược hoàn toàn với thông điệp mà Ethereum đã truyền tải cho tôi vào năm 2017: "Tin tưởng vào mã nguồn, không tin tưởng vào bên thứ ba."
Tôi vẫn nhớ cái đêm mưa ở Lisbon, khi tôi đọc whitepaper Ethereum lần đầu tiên. Tôi cảm thấy mình đang nhìn vào một tương lai nơi không ai có thể kiểm soát tiền của người khác. Tôi đã dành 11 năm để quan sát ngành công nghiệp này phát triển, từ ICO đến DeFi, từ NFT đến metaverse. Tôi đã chứng kiến rất nhiều sự hợp tác giữa các bên mà họ tuyên bố là "cùng có lợi", nhưng thực chất chỉ là một bên kiếm tiền từ sự ngây thơ của bên kia. Và tôi đã học được cách nhận diện những dấu hiệu đó.
Dấu hiệu đầu tiên là khi một bên không công bố chi tiết kỹ thuật. Trong thông cáo này, không hề có bất kỳ thông tin nào về việc triển khai hợp đồng thông minh, về cách thức khóa PENGU, hoặc về cơ chế rút tiền. Tất cả những gì chúng ta thấy là những con số hoa mỹ và những lời hứa hẹn.
Dấu hiệu thứ hai là khi phần thưởng quá lớn so với giá trị thực tế. Lãi suất lên tới 100% không phải là một cơ hội đầu tư; đó là một dấu hiệu cảnh báo. Không có nền kinh tế nào có thể tạo ra lợi nhuận 100% một cách bền vững mà không kèm theo rủi ro tương ứng.
Dấu hiệu thứ ba là khi câu chuyện không khớp với hành động. LBank nói về "văn hóa Web3" trong khi đang thực hiện một chiến dịch khuyến mãi kiểu truyền thống. Pudgy Penguins nói về cộng đồng trong khi đang bán IP của họ cho một bên thứ ba không có cùng giá trị.
Tôi muốn đề xuất một cách tiếp cận khác. Thay vì chỉ trích, tôi muốn đề xuất một khuôn khổ để đánh giá các sự hợp tác tương tự trong tương lai. Đầu tiên, hãy hỏi: Giá trị được tạo ra ở đâu? Nếu giá trị chỉ đến từ ngân sách marketing, thì đó là một trò chơi tổng bằng không. Thứ hai, hãy hỏi: Cơ chế có minh bạch không? Nếu mọi thứ diễn ra trong sổ cái nội bộ của một sàn giao dịch, bạn không thể kiểm chứng. Thứ ba, hãy hỏi: Cộng đồng có được lợi không? Nếu chỉ có sàn giao dịch và đội ngũ dự án được lợi, còn người dùng chỉ là những con chip, thì đó là sự khai thác.
Tôi đã áp dụng khuôn khổ này trong việc xây dựng Phi Tập Trung Academy. Khi chúng tôi hợp tác với các giáo viên, chúng tôi đảm bảo rằng họ được trả công xứng đáng và sinh viên nhận được giá trị thực. Khi chúng tôi giới thiệu các giao thức DeFi, chúng tôi chỉ giới thiệu những giao thức mà chúng tôi đã tự mình kiểm tra mã nguồn. Không có gì ngạc nhiên khi cộng đồng của chúng tôi phát triển chậm nhưng bền vững.
Sự hợp tác LBank × Pudgy Penguins có thể sẽ thành công trong việc tạo ra một lượng lớn giao dịch trong thời gian ngắn. Nhưng nó sẽ không tạo ra bất kỳ giá trị lâu dài nào. Và tôi e rằng, khi mùa khuyến mãi kết thúc, chúng ta sẽ lại chứng kiến một đợt bán tháo khác, kèm theo đó là sự vỡ mộng của những người dùng mới lần đầu tiên trải nghiệm tiền điện tử.
Tôi không có câu trả lời tuyệt đối cho vấn đề này. Nhưng tôi biết rằng, nếu chúng ta tiếp tục cho phép các sàn giao dịch tập trung mua chuộc các thương hiệu Web3, chúng ta sẽ không bao giờ đạt được mục tiêu phi tập trung hóa mà chúng ta đã hướng tới. Chúng ta sẽ chỉ tạo ra một thế giới nơi mọi thứ đều có giá, nhưng không có gì đáng giá.
Câu hỏi dành cho bạn: Khi một biểu tượng văn hóa chấp nhận trở thành công cụ tiếp thị, liệu bạn có còn tin vào những gì họ đại diện? Hay bạn sẽ tìm kiếm những giá trị đích thực hơn, ít hào nhoáng hơn, nhưng bền vững hơn? Tôi đã chọn con đường thứ hai, và tôi chưa bao giờ hối hận.
Liệu bạn có đủ dũng cảm để nhìn vào những con số hào nhoáng và đặt câu hỏi "Ai đang trả tiền cho tất cả những thứ này?" Bởi vì nếu bạn không hỏi, bạn sẽ là người trả tiền.
