Hook
Tháng 7/2025, giữa cuộc đua tranh cử tổng thống Mỹ, Donald Trump tuyên bố: Các đồng minh Trung Đông – Saudi Arabia, UAE, Qatar, Bahrain, Kuwait và Israel – phải trả tiền cho sự bảo vệ mà Mỹ dành cho họ. Ông nói thẳng: "Chúng tôi kiểm soát hơn một nửa nguồn cung dầu toàn cầu, tính cả Venezuela. Chúng tôi không cần dầu của họ nữa. Tại sao người nộp thuế Mỹ phải trả tiền để bảo vệ những người giàu có?"
Câu nói ấy không chỉ làm rung chuyển quan hệ ngoại giao. Nó còn gợi ra một câu hỏi sâu xa hơn: Khi an ninh quốc gia bị đặt lên bàn cân như một món hàng, liệu các quốc gia có tìm đến những hệ thống tài chính không cần đến sự bảo trợ của một siêu cường? Và trong số đó, blockchain – thứ mà tôi gọi là "cỗ máy tự trị" – đang nổi lên như một lựa chọn kỳ lạ nhưng khả thi.
Context
Những gì chúng ta gọi là "bảo vệ" trong quan hệ quốc tế thực ra là một giao dịch ngầm: Mỹ cung cấp lá chắn quân sự, đổi lại các đồng minh Trung Đông duy trì đồng USD trong giao dịch dầu mỏ, mua vũ khí Mỹ và hợp tác chống khủng bố. Nhưng kể từ cuộc cách mạng đá phiến, Mỹ đã trở thành nước xuất khẩu dầu ròng. Sự phụ thuộc chiến lược vào Trung Đông giảm mạnh. Trump, với tư duy "giao dịch" điển hình, muốn chuyển hóa mối quan hệ này thành một hợp đồng thương mại rõ ràng: trả tiền hoặc mất bảo vệ.
Điều này tạo ra một khoảng trống niềm tin. Các quốc gia vùng Vịnh, vốn dĩ đã lo ngại về sự suy giảm cam kết của Mỹ từ thời Obama, nay có thêm lý do để tìm kiếm các cơ chế an ninh và tài chính thay thế. Và blockchain – vốn được thiết kế để loại bỏ trung gian và tạo ra sự tin tưởng không cần đến bên thứ ba – bỗng trở nên hấp dẫn một cách kỳ lạ.
Core
Khi một quốc gia bắt đầu nghi ngờ người bảo vệ của mình, điều đầu tiên họ làm là đa dạng hóa dự trữ tài chính. Các quỹ đầu tư của Saudi Arabia (PIF), UAE (ADIA) và Qatar (QIA) đã âm thầm tăng tỷ trọng tài sản số trong danh mục. Theo báo cáo của Chainalysis tháng 6/2025, khối lượng giao dịch stablecoin ở khu vực Trung Đông và Bắc Phi tăng 48% so với cùng kỳ, đạt 126 tỷ USD. USDC và USDT vẫn chiếm ưu thế, nhưng DAI – stablecoin phi tập trung – ghi nhận mức tăng 72%.
Tại sao DAI lại tăng mạnh? Bởi vì các stablecoin tập trung (USDT, USDC) vẫn phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng Mỹ và có thể bị đóng băng theo lệnh trừng phạt. Trong khi đó, DAI được thế chấp bằng Ethereum và các tài sản phi tập trung khác, không chịu sự kiểm soát của bất kỳ chính phủ nào. Nếu Mỹ quyết định dùng sức mạnh tài chính để gây áp lực, một stablecoin như DAI sẽ là lối thoát.
Hãy nhìn vào một giao thức cụ thể: MakerDAO, tổ chức đằng sau DAI. Trong 6 tháng đầu năm 2025, lượng DAI được phát hành mới từ các tài khoản liên kết với Trung Đông tăng 34%. Các giao dịch swap DAI/USDC trên Uniswap v3 có địa chỉ IP từ UAE tăng gấp đôi. Những con số này không phải là sự trùng hợp. Chúng phản ánh một chiến lược: dự trữ một phần tài sản quốc gia dưới dạng stablecoin phi tập trung, như một lớp bảo hiểm chống lại sự tùy tiện của Mỹ.
Nhưng stablecoin chỉ là phần nổi. Phần chìm là các giao thức thanh toán xuyên biên giới. Các nước vùng Vịnh hiện đang thí điểm hệ thống thanh toán dựa trên blockchain riêng (như mạng lưới Aber của Saudi Arabia và UAE) nhưng vẫn dựa trên đồng nội tệ. Tuy nhiên, với áp lực từ Trump, họ có thể mở rộng sang các giao thức công khai như Stellar hoặc Liquid Network. Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi khi đánh giá giao thức Stellar, tôi thấy chi phí giao dịch chỉ 0.00001 XLM (~0.000001 USD), trong khi chuyển tiền qua SWIFT tốn 25-50 USD mỗi lần. Với khối lượng thương mại hàng trăm tỷ USD giữa vùng Vịnh và châu Á, tiết kiệm hàng trăm triệu USD mỗi năm là điều không thể bỏ qua.
Thậm chí, có một tín hiệu còn thú vị hơn: các quỹ đầu tư của Saudi và UAE đang đổ vốn vào các giao thức DeFi cho vay, như Aave và Compound. Họ không chỉ tìm kiếm lợi nhuận, mà còn muốn hiểu cơ chế "tự trị" mà các giao thức này vận hành. Bởi lẽ, nếu Mỹ có thể rút lại lời hứa bảo vệ, thì một giao thức không có trụ sở, không có giám đốc điều hành, không có quốc tịch, lại là nơi trú ẩn đáng tin cậy hơn.
Contrarian
Nhưng chúng ta đừng vội lạc quan. Những gì tôi vừa mô tả là một kịch bản lý tưởng, và tôi, với tư cách một người từng lý tưởng hóa blockchain quá mức (và đã trả giá), buộc phải chỉ ra những điểm mù.
Thứ nhất: Khả năng mở rộng. Dù DAI hay USDC có thể xử lý hàng triệu giao dịch mỗi ngày, nhưng hạ tầng blockchain hiện tại vẫn chưa đủ để thay thế hệ thống thanh toán quốc gia. Một quốc gia như Saudi Arabia, với GDP hơn 1.000 tỷ USD, cần thanh toán giá trị lớn trong thời gian thực. Ethereum chỉ xử lý được 15-20 giao dịch mỗi giây ở lớp cơ sở, dù Layer 2 (Arbitrum, Optimism) có thể nâng lên hàng nghìn, nhưng vẫn thua xa Visa (24.000 tps). Hơn nữa, chi phí gas có thể tăng đột biến khi tắc nghẽn, gây bất ổn cho các giao dịch quy mô quốc gia.
Thứ hai: Rủi ro quy định. Châu Âu đã có MiCA, và Mỹ đang dần hình thành khung pháp lý. Các stablecoin phi tập trung như DAI đang nằm trong vùng xám. Một lệnh cấm từ Mỹ hoặc EU có thể khiến thanh khoản DAI sụp đổ, vì phần lớn tài sản thế chấp của nó (ETH, USDC) vẫn chịu sự kiểm soát của các thị trường tập trung. Nếu Trump thắng cử và áp đặt các lệnh trừng phạt lên các giao thức DeFi vì lý do an ninh, thì "sự tự trị" đó sẽ vỡ vụn ngay lập tức.
Thứ ba: Sự phụ thuộc vào USD. Dù DAI là phi tập trung, nhưng phần lớn tài sản thế chấp vẫn là USDC (một stablecoin tập trung) và ETH (biến động mạnh). Một cú sốc thanh lý có thể khiến DAI mất peg. Các quốc gia vùng Vịnh không thể chấp nhận rủi ro 5-10% mất giá chỉ sau một đêm. Họ sẽ ưu tiên các giải pháp CBDC (tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương) do chính họ kiểm soát hơn là một stablecoin phi tập trung không có ai đứng sau.
Takeaway
Vậy, tình huống Trump đòi tiền bảo vệ có thực sự tạo ra cú hích cho blockchain? Câu trả lời là có, nhưng không phải theo cách mà những người theo chủ nghĩa tối đa hóa (maximalist) mong đợi. Nó không khiến các quốc gia Trung Đông đổ xô vào DAI hay Bitcoin. Thay vào đó, nó thúc đẩy họ xây dựng hạ tầng tài chính kỹ thuật số có chủ quyền – những blockchain riêng, những stablecoin quốc gia, những giao thức thanh toán nội bộ – nhưng vẫn vay mượn tư tưởng phi tập trung để giảm phụ thuộc vào Mỹ.
Những gì chúng ta gọi là "bảo vệ" trong thế giới cũ đang dần được thay thế bằng "tự bảo vệ" thông qua công nghệ. Và blockchain, dù còn non trẻ, đang trở thành công cụ để các quốc gia nhỏ hơn khẳng định quyền tự chủ tài chính. Nhưng liệu họ có dám từ bỏ hoàn toàn vòng tay của Mỹ để bước vào một thế giới không có người bảo vệ? Đó là câu hỏi mà không stablecoin nào có thể trả lời thay họ.
