Tại sao bạn không nên tin vào TVL khi nói đến Layer 2? Một góc nhìn từ bên trong

Anh em thân mến, Tuần trước, tôi ngồi trong một quán cà phê ở Gangnam, Seoul, với một cốc Americano đá. Bên cạnh tôi là một người bạn, founder của một dự án L2 mới ra mắt. Anh ấy hào hứng khoe về 'Total Value Locked' (TVL) của dự án — 500 triệu USD chỉ sau 3 tháng. Tôi nhìn vào màn hình, thấy một con số đẹp. Nhưng tôi biết, có điều gì đó không ổn. Bạn có tin không? Có hàng chục Layer 2 đang hoạt động, nhưng lượng người dùng cơ sở thực sự — những người thực sự tương tác, swap, lend, borrow — lại gần như giống nhau. Điều này không phải là scaling. Đây là cắt nhỏ thanh khoản vốn đã khan hiếm. — Root: Khai sinh cộng đồng. Hãy để tôi giải thích. Khi tôi còn là cố vấn kỹ thuật cho OmiseGO năm 2017, tôi chứng kiến hàng trăm nhà đầu tư nhỏ lẻ mất sạch tiền vì các ICO lừa đảo. Với bằng Tiến sĩ Mật mã học, tôi hiểu rõ công nghệ, nhưng tôi nhận ra rằng thiếu kiến thức nền tảng về triết lý phi tập trung. Và bây giờ, câu chuyện đang lặp lại. Chỉ khác là từ ICO sang L2. Vấn đề là gì? Mỗi L2 mới đều hứa hẹn về 'tốc độ giao dịch nhanh hơn, phí thấp hơn'. Nhưng họ quên mất rằng thanh khoản là một nguồn tài nguyên hữu hạn. Khi bạn có 10 cây cầu (L2) nối từ một hòn đảo (L1) đến 10 hòn đảo nhỏ khác, bạn không tạo ra thêm nước biển. Bạn chỉ phân tán nó ra. Và rồi, mỗi hòn đảo nhỏ đều khát nước. — Root: Khai sinh cộng đồng. Trong 27 năm quan sát ngành, tôi chưa bao giờ thấy một 'innovation' nào mà lại tạo ra nhiều vấn đề hơn giải pháp. Các VC — với túi tiền dày — đang đẩy narrative 'phân mảnh thanh khoản là vấn đề thực' để bán sản phẩm mới. Nhưng sự thật là: phân mảnh thanh khoản không phải vấn đề thực. Đó là một câu chuyện được sản xuất. Hãy nhìn vào dữ liệu. Tôi đã audit mã nguồn của 5 L2 hàng đầu trong năm qua. Tôi thấy gì? Mỗi dự án đều có một 'bridge' riêng, một cơ chế đồng thuận riêng, nhưng về bản chất, chúng đều đang chạy đua để thu hút cùng một nhóm người dùng. Kết quả? TVL tăng, nhưng hoạt động thực tế (active addresses, transaction volume) lại giảm. Đây là dấu hiệu của 'thanh khoản giả' — thanh khoản đến từ các quỹ đầu tư, không phải từ người dùng thực. — Root: Khai sinh cộng đồng. Bạn có nhớ câu chuyện về NFT 'Seoul Memories' của tôi không? Năm 2021, tôi hợp tác với nghệ sĩ Kim Soo. Bán được 200 ETH. Nhưng thay vì giữ lợi nhuận, tôi dùng 150 ETH tài trợ cho 5 dự án bảo tồn văn hóa. Nhiều người bảo tôi điên. Nhưng tôi biết: giá trị thực sự của blockchain không nằm ở con số TVL. Nó nằm ở cộng đồng. Vậy bài học là gì? Đừng để bị lừa bởi những con số TVL đẹp. Hãy hỏi: 'Ai đang giữ thanh khoản này? Một ví cá voi hay một nghìn người dùng nhỏ lẻ?'. Nếu chỉ có 10 ví chiếm 90% TVL, thì đó không phải là một hệ sinh thái lành mạnh. Đó là một sân chơi của cá mập. Tôi nhớ lại buổi thảo luận đầu tiên của cộng đồng 'Blockchain Triết Học' tại Seoul năm 2020. Chỉ 30 người. Nhưng chúng tôi không nói về TVL hay token price. Chúng tôi nói về giá trị của phi tập trung. Và rồi, khi thị trường gấu ập đến năm 2022, nhiều người trong số họ vẫn giữ vững niềm tin. Bởi vì họ hiểu: công nghệ này không phải để làm giàu nhanh, mà để trao quyền cho cá nhân. — Root: Khai sinh cộng đồng. Bạn có thể nói: 'Quân ơi, thị trường tăng rồi, sao còn nói mấy điều tiêu cực?'. Tôi trả lời: Chính xác vì thị trường đang FOMO, tôi mới phải lên tiếng. Nhìn xem: dự án vừa huy động 100 triệu USD này có gì? Code của nó có thực sự an toàn? Hay nó chỉ là một 'copy-paste' của một L2 khác, với một cái tên mới và một đội ngũ marketing giỏi? Tôi đã chứng kiến điều này nhiều lần. Năm 2018, tôi cảnh báo cộng đồng về một dự án 'sharding' hứa hẹn 1 triệu TPS. Ai nghe? Rất ít. Và rồi dự án đó biến mất. Lịch sử không lặp lại, nhưng nó thường có vần điệu. Vậy bạn cần làm gì? Đừng FOMO. Hãy dành thời gian đọc mã nguồn. Hãy tham gia cộng đồng, không phải để 'cày cuốc', mà để hiểu. Hãy hỏi những câu khó: 'Tại sao dự án này cần một L2 mới? Nó giải quyết vấn đề gì mà L1 không giải quyết được?'. Nếu câu trả lời chỉ là 'phí rẻ hơn', thì hãy cẩn thận. Bởi vì, cuối cùng, blockchain không phải là về công nghệ. Nó là về con người. Và con người thì cần một cộng đồng. Một cộng đồng thực sự, không phải một 'nhiễu loạn' TVL. Vậy, bạn đang xây nhà thờ, hay chỉ xây chợ? — Lê Quân, Seoul