Trong 30 ngày qua, tổng khối lượng giao dịch NFT trên toàn thị trường giảm 40%. OpenSea liên tục cắt giảm nhân sự. Những bộ sưu tập từng là huyền thoại giờ chỉ còn là ký ức. Vậy mà Rarible – một cái tên thuộc hàng top 5 năm 2021 – vừa tuyên bố chính thức mở rộng sang mạng Solana, với bộ sưu tập đầu tiên là Claynosaurz.
Tin này không gây sốc. Nhưng nó là một tín hiệu chiến lược đáng để mổ xẻ. Mỗi chu kỳ NFT đều có một điểm vào duy nhất. Nhiệm vụ của tôi là tìm ra nó trước khi người khác.
Rarible trong bối cảnh 2026: Từ kẻ dẫn đầu đến kẻ bám đuổi
Rarible ra đời năm 2020, giữa đợt bùng nổ DeFi Summer. Nó từng là một trong những nền tảng NFT sáng giá nhất với vòng gọi vốn từ CoinFund và Lightspeed Venture Partners. RARI DAO được xây dựng với tham vọng phi tập trung. Nhưng rồi cuộc chơi đổi chủ.
OpenSea thống trị nhờ đơn giản và tên tuổi. Blur quét sạch thanh khoản trên Ethereum bằng cơ chế reward. Magic Eden và Tensor làm chủ Solana từ rất sớm. Rarible dần lùi vào quên lãng – không phải vì sai điều gì, mà vì không tạo ra khác biệt đủ lớn.
Bối cảnh hiện tại khắc nghiệt hơn nhiều. Khối lượng giao dịch NFT giảm hơn 90% so với đỉnh năm 2022. Các quỹ đầu tư đã rút khỏi mảng PFP. Những gì còn lại là các cộng đồng cứng cựa, nhà sưu tập chuyên nghiệp, và các dự án có utility thực sự. Trong thị trường này, chỉ những ai có lợi thế thanh khoản hoặc nội dung độc quyền mới sống sót.
Solana là một câu chuyện hoàn toàn khác. Sau nhiều năm bị chê là mạng chết, Solana hồi sinh mạnh mẽ nhờ memecoin, DePIN, và một hệ sinh thái NFT có thanh khoản thực. Magic Eden và Tensor đã biến nơi đây thành chiến trường khốc liệt nhất của mảng NFT. Dữ liệu từ Dune Analytics cho thấy, khối lượng giao dịch NFT trên Solana chiếm khoảng 30-40% toàn thị trường trong các tháng gần đây.
Phân tích chiến lược: Đa chuỗi là con dao hai lưỡi
Rarible hiện hỗ trợ bốn chuỗi: Ethereum, Base, MegaETH, và Solana. Nghe có vẻ ấn tượng, nhưng hãy nhìn kỹ từng mảnh ghép.
Ethereum là sân nhà cũ. Base là Layer2 của Coinbase – nơi hầu hết dự án NFT đều có mặt. MegaETH là blockchain mới nổi, chưa có nhiều người dùng nhưng gây chú ý về hiệu năng. Còn Solana là một hệ sinh thái lớn thực sự, với hàng triệu người dùng hoạt động hàng ngày.
Việc lên Solana có ý nghĩa chiến lược rõ ràng: đưa Rarible đến gần một cộng đồng người dùng hoàn toàn khác. Nhưng đồng thời, nó đặt ra câu hỏi đau đầu về nguồn lực.
Tôi đã làm việc trong blockchain từ năm 2017. Tôi đã chứng kiến quá nhiều dự án đa chuỗi thất bại vì dàn trải. Không phải vì họ kém, mà vì việc duy trì nhiều codebase trên nhiều môi trường khác nhau là bài toán vô cùng tốn kém. Đặc biệt khi một trong số đó là Solana với kiến trúc hoàn toàn khác biệt.
Solana sử dụng SVM, trong khi hầu hết các chain khác dùng EVM. Rarible phải viết lại toàn bộ smart contract từ đầu. Không thể copy-paste. Mỗi dòng code mới là một rủi ro bảo mật mới. Tôi từng audit một dự án cross-chain mà khi triển khai lên Solana, họ phát hiện lỗ hổng nghiêm trọng trong logic kiểm tra chữ ký – vì cách xử lý ed25519 khác hoàn toàn với secp256k1.
Bài học của tôi: mở rộng sang chain mới không phải chuyện viết lại vài hàm, mà là một quá trình kiểm thử, audit, và tối ưu hóa kéo dài nhiều tháng. Nếu Rarible không đủ nguồn lực làm nghiêm túc, họ đối mặt với rủi ro an ninh rất lớn.
Gacha: Con bài may rủi đầy rủi ro
Điểm đáng chú ý trong chiến dịch Solana của Rarible là tính năng Gacha – cơ chế mua NFT ngẫu nhiên giống mở hộp quà. Người chơi trả phí, nhận NFT ngẫu nhiên với độ hiếm khác nhau. Đây là một chiến thuật tăng trưởng phổ biến ở thị trường châu Á, nơi mô hình gacha game đã rất quen thuộc.
Nhưng Gacha đòi hỏi một hệ thống random an toàn. Nếu không có nguồn ngẫu nhiên phi tập trung như Chainlink VRF, người dùng không thể tin tưởng vào sự công bằng. Tôi đã chứng kiến một dự án NFT trên BNB Chain sử dụng random trên smart contract, và chỉ trong vài giờ bot đã khai thác sạch các NFT hiếm.
Hiện tại, tôi không thấy thông tin nào về cơ chế randomness mà Rarible sử dụng. Điều này khiến tôi đặt câu hỏi về mức độ chuẩn bị của họ. Trong thị trường mà uy tín là tất cả, một sai sót về randomness có thể giết chết hoàn toàn niềm tin. Đây là điểm tôi sẽ theo dõi sát sao.
Bài toán cạnh tranh: Đừng mang dao đến súng
Bây giờ, hãy nói về điều quan trọng nhất – cạnh tranh.
Solana NFT market hiện là cuộc chơi của Magic Eden và Tensor. Magic Eden có thương hiệu mạnh nhất, gắn bó sâu với hệ sinh thái Solana từ những ngày đầu. Tensor hướng đến nhà giao dịch chuyên nghiệp, với bảng điều khiển hiện đại, thanh khoản sâu, và chương trình điểm thưởng hấp dẫn.
Khi một marketplace mới bước vào thị trường đã có sẵn hai ông lớn, điều gì xảy ra? Thanh khoản bị phân mảnh. Người mua không muốn đi qua ba nơi để tìm một NFT. Họ sẽ ở lại nơi có thanh khoản tốt nhất. Người bán muốn niêm yết ở nơi có nhiều người mua nhất. Kết quả: sự tập trung ngày càng tăng, không giảm.
Tôi nhớ năm 2021, khi tôi chơi Bored Ape. Floor price tăng từ 0.08 ETH lên 0.5 ETH, tôi mua 2 NFT với 1 ETH. Tôi theo dõi on-chain data, thấy số holder mới tăng gấp ba trong hai tuần. Tôi bán 1 NFT ở 30 ETH cuối tháng 10, giữ lại 1. Khi thị trường sập tháng 11, tôi vẫn lãi 25 ETH.
Bài học: dữ liệu dòng tiền và người tham gia mới quyết định giá, chứ không phải tên tuổi marketplace. Một marketplace không tạo ra dòng tiền mới.
Rarible có gì để cạnh tranh? Thương hiệu cũ, cộng đồng RARI DAO, và đội ngũ kỹ thuật khá. Nhưng họ không có sự khác biệt nào đủ lớn. Claynosaurz – bộ sưu tập đầu tiên trên Solana – là dự án khủng long pixel hài hước. Nó có cộng đồng trung thành nhưng không phải là blue chip có thể thay đổi cục diện.
Nếu Rarible chỉ dừng ở Claynosaurz, tôi dự đoán thị phần của họ trên Solana sẽ dưới 5% trong ba tháng đầu. Và không có các dự án top như Mad Lads hay DeGods, họ sẽ mãi mãi ở vị trí thứ ba, thứ tư.
Nhìn lại lịch sử, tôi thấy một khuôn mẫu lặp lại. Năm 2020, khi làm yield farming trên Compound, tôi kiếm 200% APY trong ba tháng nhờ token reward. Nhưng rồi tôi gặp impermanent loss khi làm LP trên Uniswap, mất 8 ETH. Cuối cùng, tôi lãi 120% nhờ hedge bằng futures. Bài học rút ra: khi thanh khoản phân tán, giá trị bị bào mòn. Cũng giống như việc có hàng chục Layer2 với lượng người dùng cơ sở như nhau – đây không phải scaling, mà là cắt nhỏ thanh khoản vốn đã khan hiếm.
Một góc nhìn khác: Đây có thể là nước cờ phòng thủ
Nhưng khoan. Hãy nhìn từ một góc độ thoải mái hơn.
Có thể việc Rarible lên Solana không phải để cạnh tranh với Magic Eden hay Tensor. Mà là để phòng thủ – giữ chân những người dùng cũ đang dần dịch chuyển sang Solana.
Hãy nhìn lại lịch sử: nhiều dự án bị lãng quên không phải vì họ làm gì sai, mà vì họ không làm gì cả. Khi người dùng của anh đang chuyển sang một hệ sinh thái mới, anh phải có mặt ở đó, dù chỉ là để giữ kết nối.
Chiến lược này giống với các sàn DEX năm 2021: hàng trăm sàn mọc lên mỗi tuần, phần lớn không có lãi, nhưng những sàn có mặt sớm trên các chain mới nổi như Avalanche hay Fantom đều hưởng lợi từ dòng vốn đầu cơ.
Có một chi tiết thú vị nhiều người bỏ qua: Rarible hỗ trợ MegaETH. Đây là blockchain thế hệ mới với tham vọng hiệu năng cao. Nếu MegaETH thành công, Rarible đã có mặt từ ngày đầu. Đây gọi là giá trị quyền chọn – option value. Trong thị trường có độ bất định cao, một vị thế nhỏ nhưng có sớm có thể tạo ra lợi thế lớn nếu xu hướng đúng.
Năm 2017, tôi đã mua OMG với 5 ETH từ rất sớm. Lợi nhuận gấp 15 lần chỉ trong 6 tháng. Nhưng tôi không chốt lời, rồi mất 60% lãi khi thị trường sụp đổ. Bài học: vị thế sớm không có nghĩa là chiến thắng nếu anh không thoát ra đúng lúc.
Điểm mù của câu chuyện đa chuỗi
Điểm mù lớn nhất tôi nhìn thấy: chúng ta đang đánh giá Rarible trên thang điểm 2021, khi NFT là cuộc chơi tăng trưởng nóng. Nhưng năm 2026, cuộc chơi đã khác.
NFT giờ đây dùng cho membership, cho game, cho token gating. Không ai quan tâm mua một con khỉ pixel nữa. Họ quan tâm NFT có mở khóa quyền gì. Trong bối cảnh đó, một nền tảng đa chuỗi có thể là lợi thế – vì người dùng có thể dùng cùng một danh tính để truy cập các cộng đồng trên nhiều chain.
Có một xu hướng tôi đang quan sát: các dự án NFT chuyển từ bán NFT sang phát hành trải nghiệm. Rarible, với lịch sử lâu đời, có thể tận dụng điều này nếu họ xây dựng được các công cụ dành cho thương hiệu. Ví dụ: bộ sưu tập multi-chain membership ticket, hay công cụ phân phối token theo danh tính trên nhiều chain.
Nhưng tôi vẫn nghi ngờ. Vì tôi đã thấy quá nhiều dự án đa chuỗi thất bại vì không tập trung. Duy trì đồng thời bốn codebase là gánh nặng tài chính và nhân sự khổng lồ. Nếu Rarible chia đội ngũ mỏng ra cho bốn chain, chất lượng sản phẩm sẽ giảm sút ở tất cả các mặt trận.
Rủi ro pháp lý – Góc khuất không thể bỏ qua
Một khía cạnh khác mà nhiều người bỏ qua khi nói về chuyện mở rộng cross-chain: rủi ro pháp lý.
Khi Rarible vận hành trên Ethereum, họ có một bộ quy trình tuân thủ nhất định. Khi mở rộng sang Solana, họ phải đối mặt với một hệ sinh thái NFT có mức độ giám sát khác. Các dự án trên Solana thường gắn với văn hóa crypto-native, nhiều dự án không có ý kiến pháp lý đầy đủ.
Nếu một trong những bộ sưu tập trên Rarible bị SEC coi là chứng khoán chưa đăng ký, Rarible có thể gặp rắc rối. Năm 2023, SEC đã nhắm vào một số dự án NFT nổi tiếng, và các nền tảng phải chủ động gỡ bỏ.
Câu hỏi đặt ra: Rarible đã có biện pháp sàng lọc pháp lý cho các dự án trên Solana chưa? Bài viết không đề cập. Nếu không, đây là một mối lo ngại nghiêm trọng trong một thị trường mà sự không chắc chắn về quy định vẫn còn lớn.
NFT-Fi: Nơi trận chiến sẽ diễn ra
Nếu muốn nhìn xa hơn, tôi tin rằng trận chiến thực sự trong mảng NFT sẽ không diễn ra ở mua bán PFP, mà ở NFT-Fi – tài chính hóa NFT.
Các sàn như Blur và Tensor đã bắt đầu xây dựng các sản phẩm cho vay ngang hàng dựa trên NFT. Người dùng có thể dùng NFT làm tài sản thế chấp để vay stablecoin. Đây là một miền đất màu mỡ gấp nhiều lần so với việc kiếm phí giao dịch đơn thuần.
Rarible có lợi thế gì ở đây? Rất ít. Họ không có cộng đồng trader chuyên nghiệp, không có thanh khoản lớn, và không có sản phẩm lending nào đáng kể. Nếu họ không đầu tư vào NFT-Fi, việc lên Solana chỉ là một cú đá vào trái bóng đang lăn xuống dốc.
Tôi dành ít nhất hai giờ mỗi ngày để viết và kiểm tra code bot trading. Tôi đã học được rằng, trong mọi thị trường, thứ quyết định sinh tồn không phải là tốc độ chạy mà là khả năng đổi hướng. Rarible cần thể hiện rằng họ có thể đổi hướng, không chỉ là mở rộng địa bàn.
Câu chuyện FTX – Bài học về niềm tin và rủi ro tập trung
Tôi không thể không nhắc đến FTX. Tháng 11/2022, tôi có 10% danh mục trên đó vì bot market-making. Tôi lỗ 50.000 USD, nhưng lập tức rút toàn bộ về cold wallet. Bài học tôi rút ra: không bao giờ đặt tất cả niềm tin vào một nền tảng, dù nó có lớn đến đâu.
Câu chuyện Rarible khiến tôi nghĩ đến điều này. Các marketplace NFT tập trung đang ở vị thế khó xử: họ vừa cần sự tập trung để có thanh khoản, vừa cần phi tập trung để giảm rủi ro pháp lý và niềm tin. Rarible với RARI DAO có một lợi thế lý thuyết, nhưng trên thực tế, quyết định lên Solana có vẻ do đội ngũ điều hành đưa ra mà không có cam kết rõ ràng từ cộng đồng.
Takeaway: Dữ liệu sẽ trả lời
Câu hỏi cuối cùng không phải là "Rarible có thành công trên Solana không?" mà là: "Một marketplace đa chuỗi có còn chỗ đứng trong một thị trường mà thanh khoản đang ngày càng tập trung?"
Tôi không có câu trả lời chắc chắn. Nhưng tôi biết rằng trong mọi chu kỳ, chỉ có hai loại người chiến thắng: người đến sớm nhất và người rời đi đúng lúc nhất.
Rarible đang cố gắng trở thành người đến sớm trên MegaETH và bám trụ trên Solana. Liệu cách tiếp cận đánh du kích này có đủ để tồn tại? Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain trong 8 tuần tới.
Số lượng ví hoạt động và khối lượng giao dịch trên Rarible Solana sẽ cho chúng ta câu trả lời. Còn bây giờ, hãy để số liệu tự nói lên sự thật.
