Sáng thứ Hai, tôi nhận được thông báo từ một người bạn đang ở Dubai: “Iran nói sẽ đánh toàn bộ cơ sở hạ tầng nếu bị tấn công. Dầu đang tăng 7%”. Tôi ngồi xuống, mở Bloomberg Terminal lên, thấy Brent đang giao dịch quanh 92 đô la. Nhưng trong đầu tôi không phải là dầu. Tôi nghĩ ngay đến những cây cầu (bridge) trong DeFi. Một kẻ tấn công nói: “Nếu mày đụng vào tao, tao sẽ chặt đứt mọi kết nối của mày”. Nghe quen không? Đó chính xác là mô hình tấn công mà Ronin, Wormhole, Nomad từng hứng chịu. Nhưng lần này, kẻ tấn công là một quốc gia, và cơ sở hạ tầng là toàn bộ Trung Đông. Tôi không phải là nhà địa chính trị. Tôi là một kẻ theo chủ nghĩa phi tập trung, người đã nhìn thấy các giao thức sụp đổ vì bị tấn công vào đúng nút cổ chai. Và tôi thấy một sự tương đồng kỳ lạ: cả Iran và các blockchain đều đang chơi trò “tôi sẽ phá hủy hệ thống của bạn nếu bạn chạm vào tôi”. Nhưng sự khác biệt là: blockchain có thể được thiết kế để sống sót sau cú đánh đó. Còn Trung Đông thì không.
Hãy cùng tôi mổ xẻ tuyên bố của Iran. “Chúng tôi sẽ đáp trả tương xứng các cuộc tấn công cơ sở hạ tầng” – câu này nghe như một câu nói của Vitalik Buterin về “credible neutrality”, nhưng thực tế nó là một lời đe dọa kiểu “mutually assured destruction”. Trong phân tích của tôi, có ba lớp: Lớp 1 là lời đe dọa quân sự (nếu Mỹ tấn công, Iran sẽ tấn công dầu mỏ Ả Rập). Lớp 2 là tín hiệu địa chính trị (chúng tôi không sợ leo thang). Lớp 3 là kỹ thuật (liệu Iran có đủ năng lực để tấn công đồng loạt không?). Trong thế giới crypto, khi một hacker nói “tôi sẽ drain tất cả LP của Uniswap nếu bạn không trả tiền chuộc”, đó cũng là một tín hiệu ba lớp: đe dọa tài chính, tín hiệu về khả năng kiểm soát, và kỹ thuật (liệu anh ta có thực sự làm được không?).
Điểm mấu chốt trong phân tích Iran là: “khả năng thực hiện không khớp với lời hứa”. Iran có tên lửa, UAV, nhưng không có khả năng tấn công chính xác tất cả các mục tiêu cùng lúc. Điều này tương tự như các vụ tấn công cross-chain: hacker thường chỉ nhắm vào một vài cầu nối yếu, không phải toàn bộ hệ sinh thái. Nhưng lời đe dọa “tấn công tất cả” lại hiệu quả về mặt tâm lý: nó gieo rắc nỗi sợ hãi lan rộng, khiến mọi người rút tiền, bán tháo, và tạo ra hiệu ứng đám đông. Tôi đã từng chứng kiến điều này trong sự kiện Terra: một lời đe dọa mất neo đã khiến toàn bộ hệ thống sụp đổ, dù thực tế chỉ có một stablecoin gặp vấn đề.
Nhưng có một góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn chia sẻ. Những lời đe dọa kiểu “tấn công tất cả cơ sở hạ tầng” thực ra là dấu hiệu của sự yếu thế. Tại sao Iran phải nói vậy? Bởi vì nó không đủ mạnh để đánh bại Mỹ trong một cuộc chiến thông thường. Nó sử dụng “chiến lược bất đối xứng” để bù đắp cho sự thiếu hụt. Trong crypto, các dự án nhỏ thường khoe khoang về “security through decentralization” nhưng thực tế chúng lại yếu hơn các giao thức lớn khi đối mặt với tấn công phối hợp. Tôi nhớ sau vụ tấn công Ronin, nhiều người đã kêu gọi “tấn công trả đũa” bằng cách hard fork, nhưng điều đó vô nghĩa. Thay vào đó, bài học thực sự là: cần phân tán rủi ro, không để một điểm thất bại duy nhất. Điều Iran đang làm cũng vậy: nó tập trung hóa nguồn lực vào một mối đe dọa duy nhất (dầu mỏ), trong khi hệ thống phòng thủ của Mỹ thì phân tán. Nếu Iran thực sự muốn chiến thắng, nó nên tấn công nhiều mục tiêu nhỏ lẻ, không phải một mục tiêu lớn. Nhưng đó là tư duy của một kẻ yếu.
Từ đây, tôi muốn dẫn đến một insight cho blockchain: khả năng phục hồi (resilience) quan trọng hơn khả năng tấn công (offensive capability). Trong thế giới phi tập trung, một giao thức không cần phải đe dọa trả đũa để tồn tại. Nó cần được thiết kế để chịu đựng các cuộc tấn công mà không sụp đổ. Điều này giống như cách một quốc gia xây dựng các hầm trú ẩn và kho dự trữ chiến lược, thay vì chỉ dựa vào việc đe dọa đối phương. Hãy nhìn vào các L2 trên Ethereum: zkSync, Arbitrum, Optimism. Mỗi cái đều có một điểm thất bại duy nhất là sequencer tập trung. Nếu một quốc gia tấn công vào các máy chủ đó, toàn bộ L2 có thể ngừng hoạt động. Nhưng giải pháp không phải là xây dựng một sequencer “trả đũa” bằng cách tấn công lại, mà là phân tán sequencer ra nhiều thực thể, thậm chí dùng công nghệ ZK để chứng minh tính hợp lệ mà không cần tin tưởng. Đây là một cuộc chạy đua giữa khả năng phá hủy tập trung và khả năng phục hồi phi tập trung.
Tôi đã tham gia vào một dự án cộng đồng ở Vienna vào năm 2022, khi chúng tôi thảo luận về cách bảo vệ DAO khỏi tấn công. Một người đề xuất: “Chúng ta nên có một quỹ black hat để trả đũa những kẻ tấn công”. Tôi phản đối. Tôi nói: “Hãy xây dựng các kênh giao tiếp dự phòng, các multisig với nhiều thành viên, và một cơ chế khôi phục tự động”. Đó chính là bài học từ Iran: lời đe dọa trả đũa làm tăng chi phí giao dịch, trong khi khả năng phục hồi giảm thiểu thiệt hại. Trong một thế giới nơi các quốc gia có thể tấn công cơ sở hạ tầng blockchain (như cáp quang, trạm điện), chúng ta cần các mạng lưới ngang hàng thực sự, không chỉ là các hợp đồng thông minh ảo. Tôi đang theo dõi các dự án như Helium, Chirp, và Nym – chúng xây dựng cơ sở hạ tầng vật lý phi tập trung. Nhưng vẫn còn quá sớm.
Kết lại, tôi không muốn nói rằng Iran sẽ đánh sập DeFi. Tôi muốn nói rằng: mỗi lời đe dọa leo thang là một cơ hội để chúng ta suy nghĩ lại về kiến trúc bảo mật. Nếu bạn là một founder đang xây dựng bridge, hãy tự hỏi: điều gì xảy ra nếu một quốc gia có chủ quyền quyết định phá hủy tất cả các validator của bạn? Bạn có kế hoạch B không? Hay bạn chỉ dựa vào “không ai dám làm điều đó”? Trong lịch sử, những kẻ tấn công luôn có động cơ mạnh hơn người bảo vệ. Vì vậy, hãy thiết kế hệ thống của bạn như thể nó đang bị tấn công từ bây giờ. Đừng đợi đến khi dầu tràn vào biển.
Câu hỏi dành cho bạn: Bạn đã bao giờ nghĩ về việc một quốc gia có thể tấn công trực tiếp vào cơ sở hạ tầng blockchain vật lý chưa? Hay bạn vẫn tin rằng crypto là “phi quốc gia”? Hãy nhìn vào những gì đang xảy ra với Iran. Biên giới vẫn tồn tại, và chúng có thể cắt đứt mọi kết nối của bạn. Vậy lựa chọn của bạn là gì?
